رسانه ملي و اصلاح الگوي مصرف
ضرورت اصلاح الگوي مصرف:
« ما بايد الگوي مصرف را اصلاح كنيم، بايد به سمت اصلاح الگوي مصرف حركت كنيم، مسئولين كشور در درجة اول و اشخاص و شخصيتها در رتبههاي مختلف اجتماعي و آحاد مردم از فقير و غني بايد به اين اصل توجه كنند كه بايد الگوي مصرف را اصلاح كنند». (پيام نوروزي سال 1388)
«يك اقدام اساسى در زمينهى پيشرفت و عدالت، مسئلهى مبارزهى با اسراف، حركت در سمت اصلاح الگوى مصرف، جلوگيرى از ولخرجىها و تضييع اموال جامعه است». (سخنراني در مشهد مقدس فروردين 88)
اسراف به عنوان معضلي ملي:
«مصرف گرايي براي جامعه بلاي بزرگي است. اسراف روز به روز شكافهاي طبقاتي بين فقير و غني را بيشتر ميكند».
(خطبههاي نماز عيد فطر سال 81)
«مصرفگرايي به صورت اسراف يكي از بيماريهاي خطرناك هر ملتي است». (سخنراني شيراز ارديبهشت 87)
«اين كه ميبينيد برخي دولت هاي خارجي چندين سال است كه ما را تهديد ميكنند كه تحريم ميكنيم، به خاطر اين است كه چشم اميدشان به همين خصوصيت منفي ماست». (سخنراني مشهد مقدس فروردين 88)
موارد اسراف:
« در مصارف گوناگون شخصى و خانوادگى، اسرافِ فردى صورت ميگيرد. تجملگرائىها، چشم و همچشمىها، هوسرانى افراد خانواده، مرد خانواده، زن خانواده، جوان خانواده، چيزهاى غير لازم خريدن؛ اينها از موارد اسراف است». (سخنراني مشهد مقدس فروردين 88)
«اسراف فقط در زمينهى فردى نيست؛ در سطح ملى هم اسراف ميشود... اسراف در سطح سازمان هم اتفاق مىافتد».
(سخنراني مشهد مقدس فروردين 88)
معناي صرفه جويي:
« صرفهجوئى به معناى مصرف نكردن نيست؛ صرفهجوئى به معناى درست مصرف كردن، بجا مصرف كردن، ضايع نكردن مال، مصرف را كارآمد و ثمربخش كردن است. اسراف در اموال و در اقتصاد اين است كه انسان مال را مصرف كند، بدون اينكه اين مصرف اثر و كارائى داشته باشد». (سخنراني مشهد مقدس فروردين 88)
اصلاح الگوي مصرف از ديدگاه آيات و روايات:
قرآن كريم: « كُلُوا وَ اشرَبُوا و لاتُسرِ فُوا : بخوريد و بياشاميد و زيادهروي نكنيد».(سوره اعراف، 31)
رسول اكرم (ص): « هر كس نابجا مال و امكانات را مصرف كند، اسراف كرده است». (الحياه، ج 4، ص 231)
امام علي(ع): « اسراف و تبذير يعني صرف مال و ثروت در غير موضعي كه براي آن ضرورت دارد». (نهج البلاغه، خطبه 126)
« اسراف به نابودي امكانات زيادي ميانجامد». (الحياه، ج4، ص 256)
«تدبير خوب، ثروت و مال اندك را زياد و تدبير بد مال بسيار را نابود ميكند». (غرر الحكم و درر الكلم ، ج1 ص 356)
تعاريف و مفاهيم علمي:
مصرف (Consumption): به معناي استفاده و كاربرد كالاها و خدمات براي رفع نيازهاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي است.
الگوي مصرف (Consumption Pattern): رابطه نوع رفتار افراد با منابع و اموال تحت اختيارشان ميباشد كه داراي سه مولفه اساسي «انگيزه»، «رفتار و قواعد رفتار» و «محدوديتهاي نهادي و فردي» است.
اصلاح الگوي مصرف:
انطباق الگوي مصرف جامعه با موازين ديني، عقلي و منطقي به طوري كه در آن حد كمي و كيفي مصرف، شايسته و مبتني بر منافع ملي باشد.
ابعاد مصرف:
چه چيزي مصرف شود؟
چقدر مصرف شود؟
كي مصرف شود؟
كجا مصرف شود؟
چگونه مصرف شود؟
توسط چه كسي مصرف شود؟
با تعيين ابعاد فوق، الگوي مصرف قابل تبيين است و بر اساس آن سبك زندگي هر فرد شكل ميگيرد.
برخي موارد الگوي مصرف نادرست به استناد آمار و ارقام:
مقايسة مصرف در ايران و جهان:
1. سرانه مصرف برق در ايران 3 برابر ميانگين جهاني است. متوسط مصرف جهاني برق در دنيا براي مشتركان خانگي، 900 كيلووات ساعت است. اين ميزان در ايران 2900 كيلووات در ساعت است.
2. مصرف سرانه انرژي در ايران به ازاي هر نفر، بيش از پنج برابر مصرف سرانه اندونزي با 225 ميليون نفر جمعيت، دو برابر چين با يك ميليارد و 300 ميليون نفر جمعيت و چهار برابر هند با يك ميليارد و 122 ميليون نفر جمعيت است.
3. مصرف انرژي هر 10 سال يكبار در ايران دوبرابر ميشود.
4. ايرانيان 70درصد بيش از الگوي جهاني آب مصرف ميكنند.
5. سرانه مصرف گاز ايران در رتبه سوم جهاني است.
6. بالاترين نرخ مصرف نان جهان متعلق به ايران است. سرانه مصرف نان در ايران حدود 160 كيلوگرم، در كشورهاي اروپايي مثل فرانسه 56كيلوگرم و آلمان 70 كيلوگرم است.
7. مصرف سرانه شكر در ايران 3 كيلوگرم و مصرف سرانه روغن 4.5 كيلوگرم بالاتر از ميانگين مصرف جهاني است.
اهداف و ضرورتهاي اصلاح الگوي مصرف:
1. اصلاح فرهنگ مصرف بيرويه به مثابه پديده نكوهيده، غيرفرهنگي و ضدتوسعه در عرصههاي مختلف
2. جلوگيري از هدر رفتن و اتلاف منابع مهم كشور بويژه در حوزه منابع تجديدناپذير
3. تخصيص بهينة منابع و دستيابي به اقتصاد قويتر، رشد افزونتر و توسعه فراگير و پايدار
4. كاهش هزينهها در سطوح مختلف و كاهش وابستگي به ويژه به درآمد نفت
5. ايجاد بستر مناسب براي بسط عدالت و كاهش فاصله بين طبقات مختلف جامعه
6. ايجاد بستر مناسب براي دستيابي به اهداف تعيين شده در سند چشمانداز بيست ساله كشور
سياستهاي كلان در اصلاح الگوي مصرف:
1.تكيه بر فرهنگسازي و بهرهگيري از الگوهاي علمي تغيير نگرش و رفتار
2.پرهيز از شتابزدگي در اقدامات با تكيه بر سياستها و برنامهريزي اثربخش
3.ايجاد هماهنگي بين دستگاهها و بخشهاي مختلف ذيربط
4.پرهيز از اعمال فشار اقتصادي و رواني و ايجاد تشويش، نگراني و نارضايتي در مردم
رسانه ملي و اصلاح الگوي مصرف:
اصلاح الگوي مصرف در رسانه:
1.ايجاد روحيه تعهد، دلسوزي و تعلق سازماني در كاركنان براي حفظ منابع سازمان و آموزش آنان براي استفاده بهينه از امكانات
2.توجه به ساختار و تشكيلات سازمان و اصلاح فرايندها با هدف كوچك سازي و افزايش اثربخشي
3.ايجاد نظام يكپارچه نظارت بر فعاليتهاي حوزههاي مختلف سازمان با هدف جلوگيري از انجام فعاليتهاي موازي و صرف هزينههاي غيرضروري
4.اصلاح الگوي نيروي انساني و ايجاد نظام ارزشيابي دقيق و مؤثر با هدف افزايش بهرهوري و حذف عناصر ناكارآمد
5.جلوگيري از هزينه هاي غير ضروري در برگزاري همايشها و انتشار نشريات
6.تمركززدايي و واگذاري هدفمند فعاليتها به بخش خصوصي همراه با نظارت دقيق و اثربخش و جلوگيري از انباشت سرمايههاي ساكن مانند خريد تجهيزات، ساختمان، خودرو و غيره .
7.ايجاد و توسعه زيرساختهاي ارتباطي مبتني بر فنّاوريهاي نوين
8.بازمهندسي فضاهاي اداري، سادهگرايي در طراحي آنها و پرهيز از تجمل و گرايش به وسايل گران قيمت و غيرضروري
9.اتخاذ تدابير مؤثر براي بهرهگيري مناسب از امكانات، انرژي و ساير امور
10. ايجاد مديريت مؤثر زمان و جلوگيري از اتلاف وقت در تصميمگيري و اجرا
اصلاح الگوي مصرف در جامعه بوسيله رسانه:
الف- فرهنگسازي
ب- اطّلاعرساني
ج- نظارت
الف) فرهنگسازي:
1. تبيين دقيق موضوع و ديدگاههاي مقام معظم رهبري و جلوگيري از رواج برداشتهاي غلط و سطحي از مفهوم اصلاح الگوي مصرف، متناسب با ويژگيهاي مخاطبان.
2. طراحي و اجراي راهبرد كلان سازمان براي اصلاح الگوي مصرف و تغيير سبك زندگي بر مبناي مديريت پيام در سريالها، آگهيهاي بازرگاني و غيره.
3. ارائه و ترويج الگوهاي رفتاري متناسب با ارزشها و فرهنگ اصيل اسلامي- ايراني در سطوح مختلف زندگي، بويژه در مراسم شادي و آئينهاي سوگواري و ترحيم و وليمهها
4. ايجاد زمينه اجتماعي و فرهنگي مناسب در جامعه براي اصلاح الگوهاي غلط نهادينه شده و پذيرش الگوهاي مناسب
5. ترويج ارزشها و فضايل اخلاقي مانند قناعت، سادهزيستي و صرفهجويي به صورت جذاب و باورپذير در برنامههاي گوناگون
6. نكوهش رفتارهاي غلط و مذموم مثل اسراف، چشم و همچشمي، تفاخر، مدگرايي، خودنمايي و مصرفزدگي در قالب برنامههاي جذاب
7. آموزش شيوههاي صحيح مصرف با بهرهگيري از اصول و سازوكارهاي آموزش مستقيم و غيرمستقيم در رسانه
8. بهرهگيري از ظرفيت رسانههاي محلي و شبكههاي استاني براي شناسايي و ترويج الگوهاي بومي مصرف بهينه و جلوگيري از هجوم فرهنگ مصرفگرايي به شهرهاي كوچك و روستاها
9. تغيير نگرشهاي مخاطبان از زندگي مصرفگرا به نگرشهاي توليد محور با ملاحظه:
9-1- حل تعارض بين دينداري و توليد ثروت
9-2- شناسايي و معرفي مشاغل خدماتي
9-3- هدايت علايق شغلي به مشاغل توليدي، خدماتي و نكوهش مشاغل واسطهاي غيرمولد
9-4- تشويق مردم به پسانداز و سرمايهگذاري در توليد
9-5- معرفي فعاليتهاي توليدي و الگوسازي از آنها
10. پرهيز از بازنمايي مظاهر و مصاديق مصرفگرايي و تجمل در سريالها، آگهيهاي تجاري و ساير برنامهها بويژه برنامههاي خانواده
11. الگوپردازي از رفتار و منش بزرگان دين و شخصيتهاي محبوب بصورت جذاب، باورپذير و ملموس
12. افزايش درك جامعه نسبت به مسئوليت نسلهاي فعلي در قبال نسلهاي بعدي در خصوص حفظ و نگهداري منابع ملي
13. تغيير نگرش جامعه نسبت به محصولات ملي و ارتقاء جايگاه آن در سبد مصرف خانوارهاي ايراني در چهارچوب رعايت الگوي صحيح مصرف.
14. برنامهريزي بلندمدت ترويج الگوي صحيح مصرف براي كودكان و نوجوانان
ب) اطّلاعرساني:
1.آگاهيبخشي در خصوص آثار و پيامدهاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي الگوهاي غلط مصرف به استناد آمار و اطّلاعات رسمي
2.اطّلاع رساني و معرفي الگوهاي صحيح مصرف در زمينههاي مختلف
3.ارائه اطّلاعات دقيق در مورد حد و اندازة مطلوب و متناسب مصرف كالاها
4.اطّلاعرساني در مورد آسيبها و مضرات مصرف بيرويه برخي كالاها و مواد غذايي مانند مواد بهداشتي- آرايشي، نوشابههاي گازدار، مواد قندي و روغنهاي اشباع شده
5.اطّلاع رساني در مورد كمبود مصرف برخي كالاها و استفاده از خدمات مانند مصرف برخي مواد غذايي ضروري وكالاهاي فرهنگي
6.اطّلاعرساني دقيق و به موقع از سياستها و برنامههاي دولت و ديگر نهادهاي ذيربط در خصوص اصلاح الگوي مصرف و سازوكارهاي تشويقي و تنبيهي در اين زمينه
7.معرفي استانداردهاي ملي و بينالمللي كالاها و خدمات با هدف ترويج مصرف كالاي باكيفيت و بادوام حذف كالاهاي بيكيفيت
8.اطّلاعرساني در مورد مصارف پنهان مانند اتلاف وقت در تعطيلات بي رويه، ترافيك و موارد مشابه
9.اطّلاع رساني از نمونه هاي موفق در الگوي مصرف مناسب در سطوح فردي، خانوادگي، سازماني و ملي
10. بررسي و مقايسه الگوي مصرف در جامعه ما و برخي كشورهاي توسعه يافته با هدف معرفي شيوه هاي موثر مديريت مصرف و تغيير نگرشهاي غلط
ج) نظارت:
1.فراهم آوردن زمينه حضور نهادهاي نظارتي در رسانه براي ارائه گزارش به افكار عمومي
2.نقد و بررسي سياستهاي دولت در حوزه اصلاح الگوي مصرف
3.بررسي نقاط قوت و ضعف سياستهاي دولت و بخش خصوصي در حوزههاي توليد، واردات و توزيع و تاثير آنها بر شكلگيري الگوي مصرف در جامعه
4.بررسي كارشناسي سياستها، برنامهها و عملكرد سازمانها و نهادهاي مختلف با حضور صاحبنظران، متخصصان
5.الزام نهادهاي مسئول براي پاسخگويي به افكار عمومي در اين زمينه
6.دريافت و انعكاس بازخوردها و ديدگاههاي مردم دربارة سياستها و عملكرد نهادهاي مسئول از طريق نظرسنجيها
7.نظارت بر اجراي استانداردها و كنترلهاي كيفي كالاها، خدمات و مواد غذايي از طريق رسانه
علی رضا اقتصاد هستم.متولد سال 1345 هجری شمسی دبیر آموزش و پرورش استان اصفهان با بیش از 29 سال سابقه ی خدمت در زمینه ی آموزش هنر مدارس ابتدایی،راهنمایی،متوسطه و دانشکده ها.